निर्जला एकादशी: महत्त्व, व्रत कथा, पूजन विधी आणि फायदे

हिंदू धर्मात एकादशीचे व्रत अत्यंत पवित्र मानले जाते. त्यातही निर्जला एकादशी हे एक अतिशय महत्वाचे आणि पुण्यदायी व्रत आहे. ज्येष्ठ शुद्ध एकादशीला साजरी केली जाणारी ही एकादशी ‘भीमसेनी एकादशी’ म्हणूनही ओळखली जाते. या दिवशी अन्न आणि पाण्याचा त्याग करून उपवास केला जातो, म्हणूनच हिला “निर्जला” एकादशी असे नाव आहे. असे मानले जाते की, या एकाच दिवशी उपवास केल्यास वर्षभराच्या सर्व २४ एकादशीचे पुण्य प्राप्त होते. तुम्हाला हे देखी वाचायला आवडेल महाराष्ट्रातील अष्टविनायक यात्रा – गणपतीच्या आठ पवित्र मंदिरांची यात्रा

या व्रताचे विशेष महत्त्व विष्णूभक्तांसाठी असून, भगवान विष्णूला अर्पित केलेल्या भक्तीमुळे पापांचा नाश होतो आणि मोक्षप्राप्तीचा मार्ग खुला होतो. शरीर, मन आणि आत्मा यांचा शुद्धीकरण करण्यासाठी निर्जला एकादशीचे व्रत प्रभावी मानले जाते. या दिवशी कथा वाचन, विष्णुसहस्रनाम जप, कीर्तन व जागरण करण्याची परंपरा आहे. तुम्ही या एकादशीला One day Pune to Pandharpur Trip चे नियोजन करू शकता.

या ब्लॉगमध्ये आपण जाणून घेणार आहोत निर्जला एकादशीचे संपूर्ण महत्त्व, भीमसेनी व्रत कथा, पूजन विधी, फायदे, FAQs आणि व्रत करताना लक्षात ठेवाव्यात अशा खास टिप्स.

📜 निर्जला एकादशीचे महत्त्व

• निर्जल म्हणजेच पाण्याशिवाय. या दिवशी अन्न आणि पाणी दोन्ही टाळले जाते.
• हा व्रत केल्यास सर्व एकादशीचे पुण्य एका दिवशी प्राप्त होते.
• पापांचा नाश व मोक्षाची प्राप्ती होते, असे मानले जाते.
• विशेषतः भगवंत विष्णूची उपासना केली जाते.

🧘 निर्जला एकादशी व्रत कथा (भीमसेन एकादशी कथा)

महाभारतातील भीमसेनास उपवास पाळणे कठीण जात होते. त्यांनी महर्षी व्यासांना सांगितले की, उपवास करणे शक्य होत नाही. तेव्हा व्यासांनी त्यांना फक्त निर्जला एकादशीचा व्रत करण्याचा सल्ला दिला. कारण या एका व्रताने वर्षभराच्या २४ एकादशीचे पुण्य मिळते. भीमाने उपवास केला आणि त्यामुळे ती एकादशी ‘भीमसेनी एकादशी’ म्हणूनही ओळखली जाते.

🪔 निर्जला एकादशी चे पूजन विधी (व्रत कसे करावे)

• सूर्योदयापूर्वी स्नान करून संकल्प घ्यावा.
• दिवसभर अन्न आणि पाणी न घेता उपवास करावा.
• भगवान विष्णूची पूजा, तुलसी अर्पण, मंत्रजप, वाचन करावे.
• रात्री जागरण करून कथा ऐकावी किंवा विष्णुसहस्रनाम वाचावे.
• दुसऱ्या दिवशी (द्वादशीला) उपवासाचा पारणे करावे.

🙏 निर्जला एकादशीचे फायदे

✅ वर्षभराच्या एकादशीचे पुण्य एका दिवशी
✅ शरीर-मनाची शुद्धी
✅ पापांचा नाश
✅ मोक्षप्राप्तीचा मार्ग
✅ आरोग्य लाभ व संयम साधना

📍 निर्जला एकादशीची तारीख (2025 साठी)

निर्जला एकादशी 2025 मध्ये: 6 जून 2025 (शुक्रवार)
पारण वेळ: 7 जून 2025 रोजी सकाळी 6:30 ते 8:45 दरम्यान

❓ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

Q1. निर्जला एकादशीला पाणी घेता येते का?
नाही, या दिवशी पाण्याचा त्याग करणे आवश्यक असते.

Q2. व्रत करणे शक्य नसेल तर काय करावे?
फळाहार करून आणि मनात भक्ती ठेवून उपवास करावा.

Q3. या व्रताचा धार्मिक लाभ काय आहे?
सर्व एकादशीचे पुण्य एकत्र मिळते आणि मोक्षप्राप्तीस मदत होते.

Q4. या दिवशी कोणते मंत्र जपावेत?
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय, विष्णुसहस्रनाम.

Q5. महिलांनी हा व्रत करू शकतात का?
हो, स्त्रिया व पुरुष दोघेही निर्जला व्रत करू शकतात.

📌 उपयुक्त टिप्स

• व्रत करणाऱ्यांनी मानसिक आणि शारीरिक तयारी ठेवावी.
• गरजूंना अन्नदान करावे.
• पवित्र गंगाजलाचे सेवन करावे (पारण्यात).
• खोटे बोलणे, राग, मोह यांचे टाळावे.

✨ निष्कर्ष (Conclusion)

निर्जला एकादशी म्हणजे आत्मशुद्धी, संयम आणि भक्तीचा संगम. या दिवशी केलेला उपवास आपल्याला आध्यात्मिक उन्नतीकडे नेतो. एकदाच का होईना, पण हे व्रत संपूर्ण भक्तिभावाने केल्यास हजारो पुण्यकर्माची फळे मिळतात.